Geçenlerde hamile bir arkadaşım, elinde kocaman bir su bardağıyla mutfakta dikilmiş bana şunu söyledi: “Herkes çok mutlu olmam gerektiğini söylüyor ama ben bazen sadece ağlamak istiyorum.”
İşte mesele tam olarak bu.
Hamilelik dışarıdan bakınca pembe battaniyeler, minik çoraplar, ultrason fotoğrafları ve “ay ne tatlı göbeğin olmuş” cümlelerinden ibaret gibi görünüyor. İçeriden bakınca? Biraz daha karışık. Hatta bazı günler bayağı karışık. Vücudun değişir, uykun değişir, hormonlar zaten ayrı telden çalar. Bir de üstüne “iyi anne olacak mıyım?”, “bebeğim sağlıklı mı?”, “doğum nasıl olacak?”, “hayatım eskisi gibi kalacak mı?” soruları gelir. İnsan beyni de sağ olsun, gece saat 03.17’de bu soruları açmayı çok sever.
Hamilelikte stres yaşamak seni kötü anne yapmaz.
Kaygılanmak da öyle.
Bazen bunlar sadece insan olduğunun kanıtıdır.
“Hamileyim, mutlu olmam lazım” baskısı
Hamilelikte en yorucu şeylerden biri, herkesin senden sürekli huzurlu, minnettar ve ışıl ışıl olmanı beklemesi. Sanki karnın büyüdüğü anda bütün korkuların otomatik olarak silinmesi gerekiyormuş gibi.
Yok öyle bir şey.
Bir kadın aynı anda hem bebeğini çok isteyebilir hem de korkabilir. Hem heyecanlanabilir hem de “ben bu işi nasıl yapacağım?” diye içinden geçirebilir. Bazen bebeğin tekmesini hissedip gözleri dolabilir, on dakika sonra da eşine “Bana niye öyle baktın?” diye çıkışabilir. Olur. Hamilelik biraz da budur zaten; beden başka, zihin başka, duygular bambaşka bir frekansta çalışır.
Açıkçası burada asıl problem stresin varlığı değil, stresle tek başına savaşmaya çalışmak. Çünkü insan bazen kendi kafasının içinde fazla uzun kalınca, düşünceler büyür de büyür. Küçük bir endişe, bir bakmışsın devasa bir felaket senaryosuna dönüşmüş.
Hamilelikte stres neden bu kadar artar?
Şunu bilmek iyi gelir: Bu iş sadece “çok düşünüyorsun” meselesi değil.
Hamilelikte hormonlar değişir. Uyku düzeni bozulabilir. Mide bulantısı, bel ağrısı, nefes darlığı, sık tuvalete gitme, iş hayatı, ev düzeni, maddi kaygılar, doğum korkusu… Liste uzar gider. Bir de internet var tabii. Ah o internet!
Bir belirti yazarsın, üç dakika sonra kendini dünyanın en karanlık forum başlığında bulursun. “Benim de olmuştu” diye başlayan yorumların çoğu insanın içini rahatlatmaz, daha da panikletir. Dürüst olayım, hamilelikte Google bazen destek değil, bildiğin stres yakıtı gibi çalışır.
Bu yüzden bilgi almak güzel ama bilgiyle kendini boğmak başka bir şey. Arada çizgi var. İnce bir çizgi.
Stres bebeğe zarar verir mi?
Bu soru çoğu annenin aklından geçiyor. Hatta bazen stresin kendisinden çok “stres yaptım, bebeğe zarar verdim mi?” düşüncesi daha yorucu oluyor. Kısır döngü gibi.
Günlük hayatın içinde yaşanan kısa süreli stresler genellikle tek başına felaket anlamına gelmez. Bir şeye sinirlenmek, ağlamak, yoğun bir gün geçirmek, endişelenmek… Bunlar hayatın içinde var. Kimse dokuz ay boyunca meditasyon yapan bir dağ keşişi gibi yaşayamaz. Hele hamileyken hiç yaşayamaz.
Ama stres uzun süre devam ediyorsa, uyku, iştah, ilişkiler ve günlük yaşam belirgin şekilde etkileniyorsa, orada “Ben biraz destek alsam iyi olacak” demek gerekir. Bu zayıflık değil. Tam tersi, oldukça akıllıca bir hareket.
Çünkü mental sağlık da sağlık. Diş ağrısında dişçiye gitmek ne kadar normalse, yoğun kaygıda bir uzmandan destek almak da o kadar normal.
Kendini dinlemek: Ama gerçekten dinlemek
Hamilelikte herkes sana bir şey söyler.
“Çok yürü.”
“Az yürü.”
“Tatlı yeme.”
“Canın çektiyse ye.”
“Normal doğum yap.”
“Sezaryen daha rahat.”
“Uyurken soluna dön.”
“Benim komşum şöyle yapmıştı…”
Bir noktadan sonra insanın kafası pazar yerine döner. Gürültü çoktur, senin sesin duyulmaz.
Burada küçük ama etkili bir alışkanlık işe yarayabilir: Günde birkaç dakika durup kendine sormak.
“Ben şu an gerçekten ne hissediyorum?”
“Korkuyor muyum, yoruldum mu, yalnız mı kaldım?”
“Bedenim dinlenmek mi istiyor, hareket etmek mi?”
“Beni en çok hangi düşünce sıkıştırıyor?”
Bunlar basit sorular gibi görünür ama insan kendine dürüst cevap verince rahatlama başlar. Çünkü belirsiz bir huzursuzluk yerine, adı konmuş bir duygu olur. “Ben kötüyüm” demekle “Doğumdan korkuyorum” demek aynı şey değil. İkincisiyle çalışabilirsin.
Nefes egzersizi, ama öyle mistik bir şey değil
Nefes egzersizi denince bazı insanların aklına loş ışık, tütsü, fon müziği falan geliyor. Şart değil. Bazen koltukta otururken, saçın dağınıkken, mutfakta bulaşık makinesi çalışırken de yapılır. Hatta en gerçek hali odur bence.
Şöyle deneyebilirsin:
Burnundan yavaşça nefes al.
Dört saniye kadar.
Sonra ağzından daha yavaş ver.
Bunu birkaç tur yap.
Amaç zihni tamamen susturmak değil. Zaten o pek mümkün olmuyor. Ama bedene “Şu an tehlikede değiliz” mesajı vermek mümkün. Beden biraz gevşeyince zihin de genelde inadını azaltıyor.
Bunu günde bir kez yapmak bile fark ettirebilir. Kriz anında değil, sakin zamanlarda denemek daha iyi. Çünkü beyin de pratikle öğreniyor. Tıpkı yürümek gibi, tıpkı araba kullanmak gibi.
Hareket etmek iyi gelir, ama kendini parçalamadan
Hamilelikte hareket, çoğu kadın için ruh halini toparlamaya yardım eder. Yürüyüş, hafif esneme, doktorun uygun görürse hamile yogası… Bunlar bedeni de zihni de rahatlatabilir.
Ama burada da “kendini kanıtlama” moduna girmeye gerek yok. Sosyal medyada hamileliğinin sekizinci ayında spor salonunda efsane performans gösteren birini görüp “Ben niye böyle değilim?” diye düşünme. O onun bedeni, onun gebeliği, onun doktor takibi. Seninki başka.
Bazen 15 dakikalık sakin bir yürüyüş bile yeter. Hatta bazı günler sadece duş almak bile başarıdır. Bunu küçümsemeyelim lütfen (!)
Destek istemek naz değil, ihtiyaç
Hamilelikte birçok kadın güçlü görünmeye çalışıyor. “Ben hallederim”, “Abartmayayım”, “Herkes doğuruyor”, “Şikayet etmeyeyim” diye diye içindekileri biriktiriyor.
Ama hamilelik tek kişilik bir performans sınavı değil.
Eşinden, ailenden, arkadaşından, eben ya da doktorundan destek isteyebilirsin. Hatta istemelisin. Bazen destek dediğin şey büyük bir terapi konuşması olmak zorunda değil. Biri yemeği hazırlasa, biri randevuya eşlik etse, biri sadece seni yargılamadan dinlese bile insanın omuzları biraz iner.
Şu cümle mesela çok işe yarar:
“Bana çözüm söylemeden sadece dinler misin?”
Çünkü bazen gerçekten çözüm istemeyiz. Akıl da istemeyiz. Sadece içimizdeki düğümü biraz dışarı almak isteriz.
Eşler burada ne yapmalı?
Hamile bir kadına “Takma kafana” demek, yangına kolonya dökmek gibi bir şey olabilir. İyi niyetli ama pek işe yaramaz. Hatta bazen daha da sinir bozucu olur.
Daha iyi cümleler var:
“Şu an seni ne rahatlatır?”
“Bugün benden ne yapmamı istersin?”
“Randevuya birlikte gidelim mi?”
“Ben buradayım, yalnız değilsin.”
Bunlar basit cümleler ama etkisi büyük. Çünkü hamilelikte kadın sadece fiziksel destek değil, duygusal güven de ister. “Ben düşersem biri tutar” hissi çok kıymetli.
Sosyal medya detoksu bazen şart
Hamilelik döneminde sosyal medya insanı çok kolay yorabilir. Bir tarafta kusursuz bebek odaları, özenle katlanmış minik kıyafetler, filtreli göbek fotoğrafları… Diğer tarafta doğum hikayeleri, korkutucu yorumlar, “şunu yapmazsan bebeğine zarar verirsin” tarzı paylaşımlar.
İnsan ister istemez kendini kıyaslar.
O yüzden bazı hesapları sessize almak ayıp değil. Bazı gruplardan çıkmak da değil. Kendi zihnini korumak bencillik sayılmaz. Hamileyken hele hiç sayılmaz.
Kendine iyi gelen içerikleri tut, seni gerenleri azalt. Bu kadar basit. Her şeyi bilmek zorunda değilsin. Her yorumu okumak zorunda değilsin. Her doğum hikayesini de dinlemek zorunda değilsin.
Uyku, yemek ve su: Sıkıcı ama gerçek üçlü
Biliyorum, “iyi uyu, sağlıklı beslen, bol su iç” cümlesi biraz anneanne tavsiyesi gibi duruyor. Ama bazen anneanneler haklıdır.
Uykusuzluk kaygıyı artırabilir. Aç kalmak sinirliliği büyütebilir. Susuzluk baş ağrısı ve yorgunluk yapabilir. Bunlar birleşince de insan kendini “Ben ruhen çöktüm galiba” diye yorumlayabilir. Oysa bazen beden sadece çok yorulmuştur.
Kendini kötü hissettiğinde hemen “Ben niye böyleyim?” diye yüklenmeden önce şunlara bak:
Bugün yeterince uyudum mu?
Bir şey yedim mi?
Su içtim mi?
Çok mu yoruldum?
Biri beni sinirlendirdi mi?
Bazen cevap buralarda saklıdır.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
Her kaygı alarm değildir ama bazı işaretleri de hafife almamak gerekir.
Günlerce süren yoğun mutsuzluk, hiçbir şeyden keyif alamama, sürekli ağlama isteği, panik atak benzeri durumlar, uyuyamama, yemek yiyememe, kendine ya da bebeğe zarar verme düşünceleri… Bunlar “geçer ya” diye ertelenmemeli.
Böyle bir durumda kadın doğum doktoruna, ebeye, psikoloğa ya da psikiyatriste başvurmak gerekir. Hamilelikte ruh sağlığı desteği alınabilir. Gerekirse tedavi seçenekleri güvenli şekilde planlanabilir. Burada önemli olan, kendi kendine ilaç başlamak ya da internetteki yorumlara göre hareket etmek değil; işi bilen biriyle konuşmak.
Açıkçası destek almak, “Ben başaramadım” demek değildir.
“Ben kendimi ve bebeğimi önemsiyorum” demektir.
Küçük bir günlük rutini iyi gelebilir
Her gün mükemmel bir rutin kurmak zorunda değilsin. Zaten hamilelikte mükemmel rutin diye bir şey biraz masal gibi. Ama küçük bir düzen, zihne iyi gelir.
Mesela sabah kalkınca perdeyi açmak.
Bir bardak su içmek.
Beş dakika temiz hava almak.
Kısa bir yürüyüş yapmak.
Akşam telefonunu biraz erken bırakmak.
Yatmadan önce “Bugün bedenim benim için ne yaptı?” diye düşünmek.
Kulağa küçük geliyor, biliyorum. Ama mental sağlık bazen böyle küçük küçük toparlanır. Büyük kararlarla değil, günlük minik iyiliklerle.
Her duyguya savaş açma
Hamilelikte insan bazen üzülür. Bazen sinirlenir. Bazen korkar. Bazen hiçbir şey hissetmiyor gibi olur. Bunların hepsine hemen müdahale etmek, düzeltmek, bastırmak zorunda değilsin.
Duygular misafir gibidir. Bazısı kısa kalır, bazısı fazla oturur, bazısı da gelir gelmez ortalığı dağıtır. Ama hepsi bir şey anlatır.
Kendine şunu söylemek iyi gelebilir:
“Şu an zorlanıyorum ama bu benim kötü bir anne olacağım anlamına gelmiyor.”
Çünkü gerçekten gelmiyor.
Hamilelikte mental sağlık, hep mutlu olmak demek değil. Daha çok, zorlandığında kendine düşman olmamak demek. Yardım istemeyi bilmek demek. Dinlenmeye izin vermek demek. Korkularını saklamak yerine güvenli bir yerde açabilmek demek.
Ve belki de en önemlisi şu:
Sen sadece bir bebek büyütmüyorsun. Aynı zamanda yeni bir hayata, yeni bir kimliğe, yeni bir düzene hazırlanıyorsun. Bu kolay bir şey değil.
O yüzden bugün biraz dağınıksan, biraz hassassan, biraz “ben ne yapıyorum?” modundaysan… Kendini hemen yargılama.
Belki de sadece hamilesindir.
Ve biraz desteğe ihtiyacın vardır.
